✈️ Overbooking Nedir?

📍 SEYAHAT REHBERİ

✈️ Overbooking Nedir? Havayolları Neden Fazladan Bilet Satıyor ve Yolcuların Hakları Neler?

Uçağınız için haftalar öncesinden biletinizi aldınız, online check-in yaptınız, hatta havalimanına zamanında geldiniz…

Peki bütün bunlara rağmen kapıda size:

“Maalesef uçuşumuz dolu. Bu uçuşta size yer veremiyoruz.”

denilebileceğini biliyor muydunuz?

Birçok yolcunun ancak başına geldiğinde öğrendiği bu durumun adı overbooking, yani fazla rezervasyon veya fazla satış.

İlk duyulduğunda oldukça şaşırtıcı geliyor. Çünkü çoğumuz doğal olarak 180 koltuklu bir uçakta en fazla 180 yolcuya bilet satıldığını düşünüyoruz.

Ancak havacılık sektöründe durum her zaman böyle değil.

✈️ Overbooking Nedir?

Overbooking, bir havayolu şirketinin belirli bir uçuşta mevcut koltuk kapasitesinden daha fazla rezervasyon kabul etmesi anlamına geliyor.

Örneğin bir uçakta 180 koltuk bulunmasına rağmen havayolu geçmiş uçuş verilerine dayanarak bazı yolcuların uçuşa gelmeyeceğini öngörüp kapasitenin üzerinde rezervasyon kabul edebiliyor.
Her şey planlandığı gibi gider ve bazı yolcular uçuşa gelmezse herhangi bir problem yaşanmıyor.

Ancak bütün yolcular geldiğinde işler değişiyor.

📊 Havayolları Neden Fazladan Bilet Satıyor?

Bunun temelinde istatistiksel tahminler bulunuyor.

Havayolları geçmiş uçuşlardan elde ettikleri veriler sayesinde belirli hatlarda ve dönemlerde rezervasyonu olduğu halde uçuşa gelmeyen yolcuların oranlarını tahmin edebiliyor.

Havacılıkta bu yolcular için sıklıkla “no-show” ifadesi kullanılıyor.

Bir yolcunun uçuşa gelmemesinin pek çok nedeni olabilir. Son anda seyahat planını değiştirebilir, havalimanına geç kalabilir, bağlantılı uçuşunu kaçırabilir veya biletinde değişiklik yapabilir.

Havayolları da geçmiş veriler ve rezervasyon modellerinden yararlanarak belirli uçuşlarda kapasitenin üzerinde rezervasyon kabul edebiliyor.

Amaç, uçakta boş koltuk kalma ihtimalini azaltmak.

🤔 Peki Ya Bütün Yolcular Gelirse?

Overbooking’in yolcu açısından problem yarattığı nokta tam olarak burası.
Havayolunun tahmininden daha fazla yolcu uçuşa geldiğinde uçaktaki koltuk sayısı bütün yolcuları taşımaya yetmeyebilir.

Bu durumda bazı yolcuların uçağa kabul edilmemesi gündeme gelebilir.

Bunun havacılıktaki karşılığı “denied boarding”, yani uçağa kabul edilmeme durumudur.

Ancak overbooking olması, havayolunun doğrudan istediği yolcuyu hiçbir işlem yapmadan uçaktan bırakabileceği anlamına gelmiyor.

🙋 Overbooking Durumunda Önce Gönüllü Yolcu Aranır

Türkiye’deki yolcu hakları düzenlemelerine göre, havayolu bir uçuşta uçağa kabul edilmeme durumunun oluşacağını öngördüğünde öncelikle rezervasyonundan kendi isteğiyle vazgeçecek gönüllü yolcular aramak zorunda.

Havayolu bu yolculara çeşitli avantajlar teklif edebilir.

Örneğin farklı bir uçuşa alınma, bilet avantajı, mil, voucher veya tarafların karşılıklı olarak kabul ettiği başka imkanlar sunulabilir.

Teklifin içeriği havayoluna ve uçuşa göre değişebilir.

Eğer yeterli sayıda gönüllü bulunamazsa bazı yolcular kendi istekleri dışında uçağa kabul edilmeyebilir.

İşte yolcu hakları açısından asıl önemli bölüm burada başlıyor.

⚠️ Online Check-in Yapmak Overbooking’i Tamamen Engeller mi?

Online check-in yapmak ve havalimanına zamanında gitmek kesinlikle önemli.
Ancak online check-in yapmış olmanız overbooking nedeniyle uçağa kabul edilmeme ihtimalini tamamen ortadan kaldırmaz.

Benzer şekilde koltuk numaranızın belirlenmiş olması da her durumda uçuşa bineceğiniz anlamına gelmeyebilir.

Bununla birlikte yolcu haklarından yararlanabilmek açısından rezervasyonunuzun geçerli olması ve havayolunun belirlediği süreler içerisinde check-in ve uçağa kabul işlemleri için hazır bulunmanız büyük önem taşıyor.

Bu nedenle özellikle yoğun dönemlerde havalimanına son dakikada gitmemek her zaman en güvenli seçenek.

⏰ Havalimanına Erken Gitmek Neden Önemli?

Havalimanına zamanında gitmenin elbette tek nedeni overbooking değil.
Bagaj teslimi, pasaport işlemleri, güvenlik kontrolü ve kapıya ulaşmak özellikle büyük havalimanlarında tahmin edilenden çok daha uzun sürebiliyor.

Ancak overbooking yaşanması halinde de havayolunun belirlediği check-in ve boarding sürelerine uymuş olduğunuzu gösterebilmek önemli.

Özellikle yaz sezonu, bayramlar ve yoğun seyahat dönemlerinde havalimanına son dakikada gitmemeyi tavsiye ederim.

⚖️ Türkiye’de Overbooking Nedeniyle Uçağa Alınmazsanız Haklarınız Neler?

Türkiye’de yolcu hakları SHGM’nin Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmeliği (SHY-YOLCU) kapsamında düzenleniyor.

Geçerli bir rezervasyonunuz olmasına ve gerekli koşulları yerine getirmenize rağmen overbooking nedeniyle kendi isteğiniz dışında uçağa kabul edilmezseniz belirli haklara sahipsiniz.

Bunların başında:

• Tazminat hakkı
• Bilet ücretinin geri ödenmesi veya güzergâh değişikliği hakkı
• Gerekli durumlarda yiyecek-içecek, haberleşme, konaklama ve ulaşım gibi hizmet hakları geliyor.

💶 Türkiye’de Overbooking Tazminatı Ne Kadar?

Güncel SHGM düzenlemesine göre kendi iradesi dışında uçağa kabul edilmeyen yolcular için tazminat tutarları uçuşun türüne ve mesafesine göre belirleniyor.

İç hat uçuşlarında: 100 Euro

Dış hat uçuşlarında:

• 1.500 km veya daha kısa uçuşlarda 250 Euro
• 1.500–3.500 km arasındaki uçuşlarda 400 Euro
• 3.500 km’den uzun uçuşlarda 600 Euro

Tazminatın Türk Lirası karşılığı ilgili mevzuattaki kurallara göre hesaplanıyor.

Burada önemli olan nokta, yolcunun kendi isteğiyle koltuğundan vazgeçmesiyle, yeterli gönüllü bulunamadığı için iradesi dışında uçağa kabul edilmemesinin aynı durum olmaması.

Bu nedenle overbooking yaşadığınızda size sunulan belgenin ne olduğunu ve gönüllü olarak uçuşunuzdan vazgeçip geçmediğinizi dikkatle kontrol etmenizi öneririm.

🇪🇺 Avrupa’da Overbooking Hakları

Avrupa Birliği kapsamındaki uçuşlarda da yolcuları koruyan oldukça kapsamlı kurallar bulunuyor.

Belirlenen şartları karşılayan ve overbooking nedeniyle kendi isteği dışında uçağa kabul edilmeyen yolcular; uçuş mesafesine göre 250, 400 veya 600 Euro tazminat alma hakkına sahip olabiliyor.

Bunun yanında yolcuya bilet ücretinin geri ödenmesi, başka bir uçuşla seyahatin devam ettirilmesi veya uygun şartlarda daha sonraki bir tarihe rezervasyon yapılması gibi seçenekler sunulması gerekiyor.

Bekleme süresine bağlı olarak yiyecek-içecek, gerektiğinde konaklama ve otel-havalimanı ulaşımı gibi yardım hakları da bulunuyor.

Ancak hangi düzenlemenin uygulanacağı uçuşun kalkış noktası, varış noktası ve uçuşu gerçekleştiren havayoluna göre değişebildiğinden her uçuşu kendi koşulları içerisinde değerlendirmek gerekiyor.

📄 Overbooking Yaşarsanız Ne Yapmalısınız?

Böyle bir durumla karşılaşırsanız öncelikle sakin bir şekilde uçağa neden kabul edilmediğinizi yazılı olarak isteyin.

Özellikle gerekçenin overbooking/fazla satış olduğunun belgelenmesi daha sonra yapacağınız başvurular açısından önemli olabilir.

Biniş kartınızı, rezervasyonunuzu, biletinizi ve havayolunun verdiği bütün belgeleri saklayın.

Size yeni bir uçuş teklif edildiyse saatini ve şartlarını kontrol edin.

Kendi cebinizden yemek, ulaşım veya konaklama masrafı yapmak zorunda kalırsanız faturalarınızı ve fişlerinizi de saklamanızda fayda var.

Türkiye’de bir hak ihlali yaşadığınızı düşünüyorsanız başvurunuzu öncelikle ilgili havayolu şirketine yapmanız gerekiyor. Havayolunun cevabından memnun kalmamanız veya belirlenen süre içerisinde cevap alamamanız halinde SHGM’nin yolcu hakları başvuru kanallarına başvurabilirsiniz.

✍️ Benim Önerim

Yıllardır sık seyahat eden biri olarak özellikle yoğun dönemlerde birkaç noktaya dikkat etmeye çalışıyorum:

✔️ Online check-in’i mümkün olduğunca erken yapmak
✔️ Havalimanına son dakikada gitmemek
✔️ Uçuş ve kapı bildirimlerini takip etmek
✔️ Aktarmalı uçuşlarda yeterli süre bırakmak
✔️ Biniş kartı ve rezervasyon belgelerini uçuş tamamlanana kadar saklamak
✔️ Bir problem yaşandığında mutlaka yazılı belge istemek

Online check-in yapmak veya havalimanına erken gitmek overbooking ihtimalini tamamen ortadan kaldırmasa da seyahatte yaşanabilecek birçok problemi önlemeye yardımcı olabilir.

En önemlisi ise böyle bir durum başınıza geldiğinde haklarınızı bilmek.

Çünkü overbooking havayollarının uyguladığı ticari bir yöntem olabilir; ancak bunun sonucunda yolcu kendi isteği dışında uçağa kabul edilmezse mevzuatın yolcuya tanıdığı haklar da bulunuyor.